Πως έγινε αρχικά η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου;

Αμέσως μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου προέκυψε σοβαρό πρόβλημα διαδοχής του. Οι στρατηγοί του δεν συμφωνούσαν ποιος θα έπαιρνε τη θέση του. Έτσι, άρχισαν να πολεμούν μεταξύ τους. Τότε οι Αθηναίοι και οι Αιτωλοί ξεσηκώθηκαν να διώξουν τους Μακεδόνες (Λαμιακός πόλεμος, 322 π.Χ.), αλλά νικήθηκαν. Η ήττα τους είχε άσχημες συνέπειες γι αυτούς. Οι χειρότερες ήταν ότι στην πρώην δημοκρατική Αθήνα το πολίτευμα έγινε ολιγαρχία και στις πόλεις της Πελοποννήσου εγκαταστάθηκαν μεκεδονικές φρουρές.

Πολλές εξεγέρσεις εκδηλώθηκαν και στις περιοχές της Ασίας, επειδή οι στρατηγοί του Μ. Αλεξάνδρου είχαν μεγάλες προσωπικές φιλοδοξίες και δεν συμφωνούσαν να ορίσουν διάδοχο, ο οποίος θα ένωνε το απέραντο κράτος.

Οι διαφωνίες αυτές οδήγησαν αρχικά στη μάχη της Ιψού της Φρυγίας (301 π.Χ.). Ο Αντίγονος με το γιο του Δημήτριο Πολιορκητή νικήθηκε από τις ενωμένες δυνάμεις των υπόλοιπων στρατηγών.

Οι νικητές δημιούργησαν τέσσερα βασίλεια και ανακήρυξαν τους εαυτούς τους βασιλείς. Τα τέσσερα αυτά βασίλεια ήταν:

§ της Αιγύπτου, με βασιλιά τον Πτολεμαίο

§  της Συρίας, με βασιλιά το Σέλευκο

§  της Μακεδονίας, με βασιλιά τον Κάσσανδρο

§  της Θράκης, με βασιλιά το Λυσίμαχο

Το 281 π.Χ. έγινε η μάχη στο Κουροπέδιο της Λυδίας ανάμεσα στο Λυσίμαχο και το Σέλευκο. Ο Λυσίμαχος σκοτώθηκε και τα εδάφη του μοιράστηκαν τα κράτη της Μακεδονίας και της Συρίας.

Αργότερα, τα ελληνιστικά κράτη της Ανατολής διασπάστηκαν σε άλλα μικρότερα κράτη, όπως της Βιθυνίας, της Αρμενίας, του Πόντου και της Καππαδοκίας.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ

Η εποχή που αρχίζει από το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.) και τελειώνει με την κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους (30 π.Χ.) ονομάζεται ελληνιστική.

Η αυτοκρατορία του Μ. Αλεξάνδρου κατακερματίστηκε σε μικρότερα βασίλεια, τα οποία κυβέρνησαν οι στρατηγοί του Μ. Αλεξάνδρου και, στη συνέχεια, οι δυναστείες, που αυτοί ίδρυσαν.

Ένα νέο πολιτικό σύστημα, η απόλυτη μοναρχία, παγιώθηκε την εποχή αυτή.

Η κυρίως Ελλάδα δεν ήταν πλέον το κέντρο βάρους. Οι μεγαλουπόλεις της Ανατολής είχαν τον ηγετικό ρόλο στα παγκόσμια πράγματα. Η δημόσια αλλά και η ιδιωτική ζωή σε όλες τις περιοχές της πρώην αυτοκρατορίας του Μ. Αλεξάνδρου είχε βαθειά επηρεαστεί από το πνεύμα του Ελληνισμού.

Από τον 2^ο αιώνα π.Χ. οι Ρωμαίοι άρχισαν σιγά σιγά να καταλαμβάνουν την Ελλάδα και την Ανατολή.

Ο πολιτισμός (στην κλασική εποχή)

Στα κλασικά χρόνια, αναπτύχθηκε στον Ελληνικό Κόσμο (Ελλαδικό χώρο και ελληνικές αποικίες)  σπουδαίος πολιτισμός, στους τομείς: πνευματικό, καλλιτεχνικό και τρόπος καθημερινής ζωής.

Η ενασχόληση των ελευθέρων πολιτών με τα κοινά, τα συμπόσια, οι δημόσιες γιορτές, οι θεατρικές παραστάσεις, οι τελετές γέννησης, γάμου και θανάτου, ήταν όλα στοιχεία που φανερώνουν το υψηλό πολιτιστικό επίπεδο της εποχής.

Η Αθήνα ήταν η πρώτη πόλη σε πολιτιστική ανάπτυξη. Η ευημερία, η ποιότητα ζωής και οι δημοκρατικές ελευθερίες έκαναν την Αθήνα των κλασικών χρόνων τόπο ιδανικό για τη δράση των πιο σπουδαίων πνευματικών ανθρώπων και καλλιτεχνών της εποχής. Έτσι, τον 5^ο και 4^ο αιώνα π.Χ., δημιουργήθηκαν έργα απαράμιλλα σε πνευματική και καλλιτεχνική λαμπρότητα.

Η φιλοσοφική σκέψη τοποθέτησε τον άνθρωπο στο κέντρο του ενδιαφέροντος και προσπάθησε να ερμηνεύσει τα φαινόμενα με βάση τη λογική (ορθολογισμός). Ανάμεσα στους μεγάλους φιλοσόφους της εποχής ήταν οι: Σωκράτης, Πλάτων και Αριστοτέλης.

Η Ιστοριογραφία εκπροσωπήθηκε κυρίως από τους μεγάλους ιστορικούς συγγραφείς: Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ξενοφών.

Η ποιητική τέχνη εκπροσωπήθηκε κυρίως από τους τρεις μεγάλους τραγικούς: Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης, αλλά και από τον Αριστοφάνη, όσον αφορά την κωμωδία.

Ο ρητορικός λόγος, καλλιεργήθηκε για να υπηρετήσει τη διακιοσύνη, στα πλαίσια της δημοκρατίας. Είχε κύριους εκπροσώπους τους μαγάλους ρήτορες: Λυσία, Ισοκράτη, Δημοσθένη.

Ιδιαίτερα αναπτύχθηκαν και οι Επιστήμες, όπως τα Μαθηματικά (Μέτων), Πολεοδομία (Ιππόδαμος), Ιατρική (Ιπποκράτης), Αστρονομία, Φυσική, Βοτανική, Αρχιτεκτονική και πολλές άλλες.

Το έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ο Μέγας Αλέξανδρος κατάκτησε ολόκληρη την τότε γνωστή Ανατολή και επέκτεινε τα όρια του Ελληνικού Κόσμου μέχρι τα πέρατα της Οικουμένης. ‘Ετσι, ο Ελληνισμός είχε τις πιο κατάλληλες προϋποθέσεις να αναπτυχθεί οικουμενικά και επηρεάσει βαθειά όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Μέσα σε λίγα χρόνια, ο Αλέξανδρος κατάφερε κάνει ένα έργο τεραστίων διαστάσεων σε πολλούς και σημαντικούς τομείς.

Στο στρατιωτικό τομέα, ο Αλέξανδρος απέδειξε ότι ήταν διορατικός και μεγαλοφυής. Δεν έδωσε μάχες για πρόσκαιρο κέρδος και πλιάτσικο. Έδωσε νικηφόρες μάχες για να κατακτήσει τον κόσμο και να δημιουργήσει τοπικά τις συνθήκες εκείνες, που θα βοηθούσαν στην ειρήνη, την πρόοδο και την εξέλιξη, σύμφωνα με τις οικουμενικές αξίες του Ελληνισμού.

Από άποψη πολιτικού σχεδιασμού, πιστεύεται ότι ο Αλέξανδρος είχε στόχο να αναμείξει τον ασιατικό με τον ελληνικό κόσμο, κάτω μια ισχυρή γενική διοίκηση, αλλά με τοπικές εξουσίες που θα διατηρούσαν το ιδιαίτερο, παραδοσιακό, τοπικό χρώμα.

Στον οικονομικό τομέα, προώθησε το σύστημα της νομισματικής οικονομίας, καθιέρωσε ενιαίο νομισματικό σύστημα για την αυτοκρατορία και οργάνωσε τη φορολογική διοίκηση σε μεγάλες περιφέρειες.

Στον πολιτιστικό τομέα, διέδωσε την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό, υιοθέτηση πολιτιστικά στοιχεία των λαών της Ανατολής, ίδρυσε νέες, σπουδαίες πόλεις και ενθάρρυνε την επιστημονική και γεωγραφική έρευνα σε τέτοιο βαθμό, ώστε η εκστρατεία του να περιγράφεται και ως ένοπλη εξερεύνηση.

Ο Αλέξανδρος ήταν βασιλιάς μόνο για 13 χρόνια (336-232 π.Χ.), διότι πέθανε πολύ νέος, σε ηλικία μόλις τριαντατριών ετών. Όμως, άφησε ένα μαγαλειώδες έργο, το οποίο άλλαξε την πορεία της Ιστορίας των λαών της Ανατολής και της Μεσογείου (όλου του τότε γνωστού κόσμου). Η μορφή και το όνομα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ζουν ακόμη στους θρύλους και στις λαϊκές παραδόσεις πολλών λαών.

Πώς, πότε και με ποιούς όρους έγινε η πανελλήνια ένωση?

Το 337 π.Χ., ο Φίλιππος Β΄ συγκέντρωσε όλους τους Έλληνες, εκτός από τους Σπαρτιάτες, στην Κόρινθο. Εκεί έγινε το Συνέδριο της Κορίνθου, με το οποίο αποφασίστηκε η ένωση όλων των Ελλήνων με ηγέτη τον Μακεδόνα βασιλιά. Στο Συνέδριο αυτό, οι ελληνικές πόλεις συμφώνησαν τα παρακάτω:

1.       Να απαγορευτούν οι πόλεμοι ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις και η αλλαγή της πολιτικής εξουσίας να γίνεται με ειρηνικό, δημοκρατικό τρόπο.

2.       Να προστατεύεται η ελεύθερη ναυσιπλοϊα και να καταδιακαστεί η πειρατεία.

3.       Να ιδρυθεί Πανελλήνια Συμμαχία (αμυντική και επιθετική), με ισόβιο αρχηγό τον Φίλιππο Β΄.

Όμως, την επόμενη χρονιά (336 π.Χ.), ακολούθησε η δολοφονία του Φιλίππου Β΄ στις Αιγές της Μακεδονίας. Αρχηγός του Μακεδονικού κράτους έγινε ο γιός του Φιλίππου Β΄ Αλέξανδρος Γ΄, διάσημος στην παγκόσμια Ιστορία ως Μέγας Αλέξανδρος. Ο Αλέξανδρος, το 336 π.Χ., κάλεσε ξανά Συνέδριο όλων των Ελλήνων στην Κόρινθο, όπου οι αντιπρόσωποι των ελληνικών πόλεων τον αναγνώρισαν ως τον νέο ηγέτη της πανελλήνιας συμμαχίας.

Η πανελλήνια ιδέα - Ο Φίλιππος Β΄ και η ένωση των Ελλήνων

Η πανελλήνια ιδέα ήταν το όραμα της ένωσης όλων των Ελλήνων σε ένα ισχυρό εθνικό συνασπισμό. 

Την ιδέα αυτή δημόσια διατύπωσαν ο σοφιστής Γοργίας (στην Ολυμπία, τέλος 5^ου αιώνα π.Χ.) και αργότερα ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης, στον «Πανηγυρικό» λόγο του το 380 π.Χ. Άλλος σπουδαίος Αθηναίος ρήτορας που υποστήριζε την πανελλήνια ιδέα ήταν ο Δημοσθένης. Η διαφορά ανάμεσα στους Ισοκράτη και Δημοσθένη ήταν ότι ο Ισοκράτης ήθελε μια ενωμένη Ελλάδα με αρχηγό της οποιαδήποτε ελληνική πόλη, ενώ ο Δημοσθένης ήθελε την Ελλάδα ενωμένη με αρχηγό την Αθήνα.

Ο Φίλιππος Β΄ ήταν βασιλιάς της Μακεδονίας, της ελληνικής περιοχής που βρίσκονταν στο βορειοδυτικό μέρος του ελλαδικού χώρου.

Ο Έλληνας αυτός βασιλιάς ήταν χαρισματικός πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης.

Αρχικά, κατάφερε να κάνει το ελληνικό κράτος της Μακεδονίας μεγάλο και ισχυρό.

Πώς κατάφερε ο Φίλιππος Β΄ να κάνει ισχυρή τη Μακεδονία?

1.      

Νίκησε και απώθησε τους Ιλλυριούς και τους Παίονες στα βόρεια σύνορα.

2.       Οργάνωσε πολύ ισχυρό πεζικό στρατό, που είχε βάση του την μακεδονική φάλαγγα. Επίσης, οργάνωσε και άλλα ισχυρά σώματα στρατού, όπως ιππικό, ακοντιστές, τοξότες και πελταστές.

3.       Δημιούργησε ισχυρή οικονομία, εκμεταλλεύτηκε το χρυσάφι των μεταλλείων του Παγγαίου και του Στρατωνίου και έκοψε νόμισμα, τους χρυσούς στατήρες. Σύντομα οι στατήρες εκτόπισαν από την Ελλάδα τα περσικά νομίσματα.

4.       Στην εξωτερική πολιτική του, είχε το όραμα όχι απλά να εξασφαλίσει νέα εδάφη και περισσότερο πλούτο για τους ¨Ελληνες της Μακεδονίας, αλλά να ενώσει ολόκληρη την Ελλάδα (Βόρεια, Κεντρική και Νότια) σε ένα μεγάλο και ισχυρό κράτος.

Με ποιές ενέργειες κατώρθωσε ο Φίλιππος Β΄ να προετοιμάσει το έδαφος για την πανελλήνια ένωση?

Α. Κατάκτησε όλη την περιοχή στα ανατολικά μέχρι την Προποντίδα και τη Μαύρη Θάλασσα, στα νοτιοανατολικά όλες τις παραλιακές περιοχές του βορείου Αιγαίου, και στα βόρεια επεκτάθηκε σε μια περιοχή που είναι υπερδιπλάσια της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας – Θράκης.

Β. Επιβλήθηκε στην κεντρική και νότια Ελλάδα, νικώντας στη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) τους Θηβαίους και Αθηναίους. Ύστερα από τη νίκη του αυτή, όλοι οι Έλληνες αποδέχτηκαν τον Φίλιππο Β΄ ως τον ηγέτη που μπορούσε να ενώσει ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο σε ένα δυνατό κράτος, ικανό να νικήσει τους Πέρσες.

Η κρίση της πόλης – κράτους

Αμέσως μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο, κατά τον 4^ο αιώνα π.Χ., οι ελληνικές πόλεις – κράτη αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα στο εσωτερικό τους (οικονομική – κοινωνική – πολιτική κρίση) και στο εξωτερικό, δηλαδή στις σχέσεις τους με τις άλλες ελληνικές πόλεις – κράτη (άγριος ανταγωνισμός και ένοπλες συγκρούσεις).

Η άσχημη αυτή κατάσταση έδωσε στους Πέρσες τις κατάλληλες ευκαιρίες να κάνουν πολλές παρεμβάσεις υπέρ της μιάς ή της άλλης πόλης, δίνοντά τες χρήματα, ώστε να πολεμούν μεταξύ τους. Φυσικά, ο πολιτικός στόχος των Περσών ήταν να διασπάσουν τις ελληνικές δυνάμεις και να κατακτήσουν οι ίδιοι ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.

Στα πλαίσια της παραπάνω κατάστασης, οι Πέρσες υποκίνησαν τον Βοιωτικό ή Κορινθιακό πόλεμο (395-386 π.Χ.) ανάμεσα στους Σπαρτιάτες και τη συμμαχία της Θήβας – Κορίνθου – Άργους- Αθήνας.

Ο πόλεμος αυτός τελείωσε με τη Βασίλειο (από το όνομα του Μεγάλου Βασιλιά των Περσών) ή Ανταλκίδειο ειρήνη, η οποία ήταν μειωτική για τον ελληνισμό.

Σύμφωνα με τους όρους της παραπάνω ειρήνης, οι Πέρσες πήραν τις λαμπρές ελληνικές πόλεις στα παράλια της Μικράς Ασίας και την Κύπρο. Οι δύο μεγάλες, αντίπαλες ελληνικές συμμαχίες διαλύθηκαν και οι ελληνικές πόλεις κηρύχθηκαν αυτόνομες (εκτός από τα νησιά Ίμβρο, Λήμνο και Σκύρο, που παρέμειναν στους Αθηναίους).

Στη συνέχεια και ύστερα από τους Σπαρτιάτες, ηγεμονική δύναμη στην Ελλάδα έγινε η Θήβα. Η ηγεμονία των Θηβαίων άρχισε με τη μάχη στα Λεύκτρα (371 π.Χ.) και τελείωσε με τη μάχη της Μαντίνειας (362 π.Χ.).

Αυτή ήταν μια περίοδος παρακμής και αλληλοσπαραγμού για τις ελληνικές πόλεις, που χαρακτηρίζεται από τον παρεμβατικό ρόλο των Περσών.